Lễ hội Trò Chiềng - Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, từ lâu đã trở thành niềm tự hào thiêng liêng của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Yên Ninh, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa (cũ) nay thuộc địa bàn xã Yên Ninh, tỉnh Thanh Hoá. Không chỉ là một lễ hội dân gian đặc sắc, Trò Chiềng còn là kết tinh của lịch sử, truyền thống yêu nước và chiều sâu văn hóa gắn với tên tuổi Tam Công Trịnh Quốc Bảo, vị tướng tài ba thời Nhà Lý.

Năm 2026, thực hiện Kế hoạch số 14/KH-UBND ngày 16/01/2026 của UBND xã, Lễ hội Trò Chiềng được tổ chức vào ngày 28/02/2026 (tức ngày 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại Khu di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh Đình làng Trịnh Xá với quy mô trang trọng, an toàn, tiết kiệm và đậm đà bản sắc truyền thống. Đây không chỉ là thời khắc mở đầu cho một năm mới an lành, thịnh vượng, mà còn là dịp để cộng đồng cùng nhau trở về cội nguồn, tri ân tiền nhân và khơi dậy niềm tự hào quê hương.

Việc tổ chức Lễ hội Trò Chiềng năm 2026 mang ý nghĩa vượt lên trên một hoạt động văn hóa đầu xuân. Đó là trách nhiệm gìn giữ “hồn cốt” di sản, là cam kết của địa phương trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống một cách bền vững. Đồng thời, lễ hội cũng là cơ hội quan trọng để quảng bá hình ảnh đất và người Yên Ninh, một miền quê giàu truyền thống lịch sử, đậm đà bản sắc, thân thiện và mến khách, đến với du khách trong và ngoài tỉnh.

Thông qua công tác tổ chức bài bản, nội dung đặc sắc, công tác tuyên truyền đồng bộ và môi trường lễ hội văn minh, an toàn, Yên Ninh kỳ vọng Lễ hội Trò Chiềng sẽ tiếp tục trở thành điểm hẹn văn hóa đầu xuân, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng, quảng bá sản phẩm truyền thống và tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội địa phương.

Giữ gìn Lễ hội Trò Chiềng hôm nay chính là trao truyền bản sắc cho mai sau; lan tỏa giá trị di sản chính là mở rộng cánh cửa để Yên Ninh vươn xa trên hành trình hội nhập và phát triển.

* Tôn vinh công đức Tam Công Trịnh Quốc Bảo

Lễ hội Trò Chiềng là sự kết tinh lòng tri ân sâu sắc của Nhân dân Yên Ninh đối với Tam Công Trịnh Quốc Bảo (998-1085), còn gọi là Trịnh Bạn, người con ưu tú của làng Trịnh Xá (làng Chiềng). Ông là danh tướng kiệt xuất dưới triều Nhà Lý, có công lớn giúp vua Lý Thánh Tông đánh quân Tống ở phương Bắc, dẹp yên giặc Chiêm Thành ở phương Nam, giữ vững bờ cõi, mang lại thái bình cho đất nước. Với những đóng góp to lớn ấy, ông được phong tặng tước hiệu Đông Phương Hắc Quang Đại Vương, minh chứng cho tài thao lược và đức độ hơn người.

Theo truyền thuyết dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ, trong một lần trăn trở tìm kế đánh giặc, ông nằm mộng thấy hai con voi giữa cánh đồng rộng lớn (ứng với hai ngọn núi Vàng và núi Khoai phía Tây làng Trịnh Xá) đang gầm vang trời đất. Từ giấc chiêm bao ấy, ông đã nghĩ ra kế sách sáng tạo: dựng tượng binh bằng tre nứa, trang bị pháo hoa nơi vòi voi, khi xung trận phát hỏa tạo tiếng nổ vang dội, khói lửa mịt mù khiến quân thù khiếp sợ tháo chạy.

Chiến thắng trở về, triều đình mở hội mừng công. Từ đó, Trò Chiềng ra đời, vừa là trò diễn dân gian đặc sắc, vừa là bản anh hùng ca sống động tái hiện khí thế hào hùng, tinh thần sáng tạo và ý chí quật cường của dân tộc. Qua bao thế kỷ, hình tượng Tam Công Trịnh Quốc Bảo vẫn tỏa sáng trong tâm thức cộng đồng, trở thành điểm tựa tinh thần và niềm tự hào của quê hương Yên Ninh.

* Nghi lễ trang nghiêm – Hội diễn đặc sắc

Lễ hội Trò Chiềng được cấu thành bởi hai phần hòa quyện, bổ trợ cho nhau: phần lễ trang nghiêm và phần hội rộn ràng, tạo nên một chỉnh thể văn hóa đặc sắc, đậm đà bản sắc quê hương Yên Ninh.

Phần lễ được tổ chức trong không khí thành kính, trang trọng tại Đình làng Trịnh Xá. Nghi thức tế Phụng Nghinh, dâng hương tưởng niệm và rước voi ra sân bãi được thực hiện theo đúng trình tự truyền thống, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn sâu nặng đối với các bậc tiền nhân, đặc biệt là Tam Công Trịnh Quốc Bảo, vị anh hùng có công lớn dưới triều Nhà Lý. Từng hồi trống lễ vang lên, từng nén hương được dâng tiến không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn là sự kết nối thiêng liêng giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hôm nay.

Nếu phần lễ mang sắc thái linh thiêng, trầm mặc thì phần hội lại bừng lên không khí sôi nổi, rộn ràng với 12 trò diễn dân gian đặc sắc như: Kén rể, tẩu mã, chọi voi, chọi rồng, cá chép hóa rồng, lễ rước Phụng Hoàn… Mỗi trò diễn là một lát cắt sinh động phản ánh đời sống lao động, ước mơ và khát vọng của người dân.

Trong đó, trò chọi voi được xem là điểm nhấn tiêu biểu và hấp dẫn nhất của lễ hội. Hình tượng voi chiến uy nghiêm, những màn đối đầu kịch tính cùng âm thanh trống chiêng dồn dập đã tái hiện sống động khí thế trận chiến chống giặc Chiêm Thành do Tam Công Trịnh Quốc Bảo chỉ huy. Không khí hào hùng ấy như đưa người xem trở về với trang sử oai hùng của dân tộc, đồng thời tạo sức hút đặc biệt đối với đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Song hành cùng các trò diễn là những hoạt động mang đậm sắc thái văn hóa làng quê như thi làm bánh nhãn, bánh lá răng bừa, những sản phẩm truyền thống của địa phương. Đây không chỉ là dịp tôn vinh bàn tay khéo léo của người dân Yên Ninh mà còn góp phần quảng bá ẩm thực quê hương, tạo điểm nhấn hấp dẫn cho du khách khi về trẩy hội đầu xuân.

Khi các trò diễn khép lại, nghi thức hóa voi, ngựa, rồng được thực hiện trang trọng như một lời yết cáo trời đất, gửi gắm ước nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Trong làn khói hương trầm quyện, lễ hội lắng lại bằng niềm tin và hy vọng, để rồi từ đó, mạch nguồn văn hóa Trò Chiềng tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và bồi đắp qua từng thế hệ.

Nghi lễ cúng tế Phụng Nghinh ở Lễ hội Trò Chiềng

(nguồn sưu tầm trên internetx)

Nghi thức rước trò ra sân bãi(nguồn sưu tầm trên internetx)

                                                   Chùm ảnh chuẩn bị Lễ hội năm 2026 (nguồn Phòng Văn hoá – Xã hội xã Yên Ninh, tỉnh Thanh Hoá)

* Bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững

Năm 2026, công tác tổ chức Lễ hội Trò Chiềng được chuẩn bị công phu, bài bản và đồng bộ, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của cấp ủy, chính quyền và các ban, ngành, đoàn thể trong toàn xã. Các nhiệm vụ được phân công rõ ràng, cụ thể: từ đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường, công tác y tế, đến tuyên truyền cổ động trực quan và hướng dẫn Nhân dân thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội.

Việc tổ chức lễ hội tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, giữ gìn nguyên vẹn nghi thức truyền thống, đồng thời bảo đảm tính thiết thực, tiết kiệm, hiệu quả, an toàn. Mỗi khâu chuẩn bị không chỉ hướng đến sự thành công của một sự kiện văn hóa, mà còn khẳng định sự chuyên nghiệp, trách nhiệm và hình ảnh một địa phương năng động, văn minh trong công tác quản lý và tổ chức lễ hội.

Quan trọng hơn, Lễ hội Trò Chiềng không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của Nhân dân mà còn mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh quê hương Yên Ninh, mảnh đất giàu truyền thống lịch sử, giàu bản sắc văn hóa và đang từng bước đổi mới trong hành trình xây dựng nông thôn mới nâng cao. Thông qua lễ hội, các giá trị di sản được “sống” trong cộng đồng, trở thành điểm nhấn thu hút du khách, góp phần phát triển du lịch văn hóa, dịch vụ địa phương và tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội.

Lễ hội cũng là không gian gắn kết cộng đồng, nơi tinh thần đoàn kết được củng cố, niềm tự hào quê hương được bồi đắp và ý thức trách nhiệm gìn giữ truyền thống được lan tỏa. Khi thế hệ trẻ được trực tiếp tham gia vào các đội tế, đội chèo, đội nhạc công hay các trò diễn dân gian, di sản không còn là câu chuyện của quá khứ, mà trở thành mạch nguồn sống động chảy tiếp trong hiện tại và tương lai.

Bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững chính là con đường để Lễ hội Trò Chiềng không chỉ được gìn giữ, mà còn tiếp tục tỏa sáng, trở thành thương hiệu văn hóa đặc trưng của Yên Ninh trên bản đồ du lịch văn hóa xứ Thanh.

Ảnh trò diễn đặc sắc đã được tái hiện lại rất sinh động, như: Kén rể, tẩu mã, chọi voi, chọi rồng, cá chép hóa rồng, lễ rước Phụng Hoàn

(nguồn sưu tầm trên internetx)

Trò chọi voi đặc sắc nhất với những màn thi đấu kịch tính, tái hiện lại trận chiến đấu của quân ta do Tướng quân Tam công Trịnh Quốc Bảo dẫn đầu đánh lại giặc Chiêm Thành(nguồn sưu tầm trên internetx)

* Phát huy vai trò của ngành Văn hóa - Xã hội

Trong quá trình tổ chức Lễ hội Trò Chiềng năm 2026, ngành Văn hóa - Xã hội xã Yên Ninh tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác tham mưu, điều phối và bảo tồn di sản. Với tinh thần trách nhiệm cao và sự chủ động, sáng tạo trong triển khai nhiệm vụ, chúng tôi xác định rõ những trọng tâm then chốt:

Trước hết, giữ gìn nguyên gốc các giá trị truyền thống của lễ hội là nguyên tắc xuyên suốt. Từ nghi thức tế lễ, trình tự rước, đến nội dung các trò diễn dân gian đều được nghiên cứu, kế thừa và thực hành đúng chuẩn mực, bảo đảm tính linh thiêng và bản sắc vốn có của di sản.

Cùng với đó, đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của Nhân dân về ý nghĩa, giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội. Thông qua hệ thống truyền thanh, cổ động trực quan và các kênh thông tin của địa phương, hình ảnh Lễ hội Trò Chiềng được lan tỏa rộng rãi, góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa Yên Ninh đến đông đảo bạn bè, du khách gần xa.

Ngành Văn hóa - Xã hội cũng phối hợp chặt chẽ với các thôn Trịnh Xá 1, Trịnh Xá 2, Trịnh Xá 3 trong việc tổ chức tập luyện đội tế, đội chèo, đội nhạc công, chuẩn bị đạo cụ, trang phục, bảo đảm chất lượng nghệ thuật và sự đồng bộ trong từng tiết mục. Sự vào cuộc tích cực của cộng đồng chính là yếu tố quan trọng làm nên sức sống bền bỉ của lễ hội.

Đồng thời, mọi công tác tổ chức đều hướng tới mục tiêu đảm bảo an toàn, văn minh, đúng quy định, xây dựng hình ảnh một lễ hội truyền thống nhưng được quản lý khoa học, nền nếp, phù hợp với đời sống hiện đại.\

Lễ hội Trò Chiềng năm 2026 tiếp tục khẳng định sức sống mạnh mẽ của một di sản văn hóa dân gian đặc sắc xứ Thanh. Đây không chỉ là lễ hội của riêng làng Chiềng, mà còn là biểu tượng văn hóa tiêu biểu của Yên Ninh, nơi hội tụ truyền thống anh hùng, tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên trong thời kỳ mới.

Giữ gìn và phát huy Lễ hội Trò Chiềng chính là giữ gìn cội nguồn, hun đúc bản sắc và tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển bền vững của quê hương hôm nay và mai sau.